На 9th International Scientific Conference on Business and Economics — ISCBE 2026, на тема „Future-Ready Economies: Innovation, Entrepreneurship, and Digital Competitiveness“, која се одржа на 11 и 12 јуни 2026 година во Валенсија, Шпанија, во организација на South East European University и Universidad Europea de Valencia, учествуваа д-р Марица Антовска-Митев, виш научен соработник, д-р Елена Мујоска Трпевска, виш научен соработник, и д-р Татјана Џамбазовска, соработник истражувач во Центарот за стратегиски истражувања „Ксенте Богоев“ при МАНУ.

Учеството и службеното патување беа реализирани во рамките на проектот „Владеењето на правото како функција на економскиот раст и развој“, финансиски поддржан од Министерството за образование и наука на Република Северна Македонија.

Конференцијата претставува значајна меѓународна академска платформа за размена на научни сознанија, истражувачки резултати и современи пристапи поврзани со иновациите, претприемништвото, дигиталната трансформација, конкурентноста, институционалниот развој и одржливиот економски раст. Нејзиното значење произлегува од интердисциплинарниот карактер и од можноста на едно место да се поврзат истражувачи, универзитетски професори, млади научници, креатори на политики и практичари од повеќе земји.

Во рамките на конференцијата беа опфатени повеќе тематски области, меѓу кои економија и финансии, претприемништво и иновации, менаџмент и маркетинг, одржливост и циркуларна економија, информациски системи, податочна наука и вештачка интелигенција, како и правни аспекти на економиите подготвени за иднината. Посебна вредност на конференцијата претставуваат и можностите за научно објавување, меѓународна видливост на трудовите, академско вмрежување и развој на идни истражувачки и проектни соработки.

Учеството на ваков настан е особено значајно за промоција на научно-истражувачката работа поврзана со Северна Македонија во меѓународен контекст. Преку презентација на истражувања засновани на домашни податоци и анализа на институционалните, правните и економските предизвици, се овозможува вклучување на македонската научна перспектива во пошироки меѓународни дебати за економскиот развој, дигиталната конкурентност, претприемништвото и владеењето на правото.

Во рамките на конференцијата, д-р Марица Антовска-Митев имаше двојна улога: како активен учесник во авторскиот тим и како chair на сесијата Track 3A: Entrepreneurship, Innovation, and Family Business. Покрај модерирањето на сесијата, таа зборуваше за врската меѓу институционалната доверба, корупцијата и претприемништвото во Северна Македонија, со посебен акцент на влијанието на институциите, правната предвидливост и довербата во јавниот сектор врз бизнис-околината.

Д-р Татјана Џамбазовска зборуваше за емпириската, методолошката и економската димензија на истражувањето, претставувајќи ја аналитичката рамка преку која се испитува како фирмите во Северна Македонија го перципираат владеењето на правото, регулаторниот квалитет, институционалната ефикасност, дигитализацијата, корупцијата и неформалната економија. Во презентацијата беше истакнато дека истражувањето се заснова на 151 валиден одговор од фирми, обработени преку Likert скала, композитни индекси и OLS регресиски модел.

Д-р Елена Мујоска Трпевска зборуваше за правната и институционалната димензија на темата, со акцент на значењето на владеењето на правото како основа за економии подготвени за иднината. Во нејзиниот дел беа истакнати правната сигурност, ефикасноста на судството, предвидливоста на регулативата, фер спроведувањето на правилата и дигитализацијата како механизам за намалување на дискрецијата, зголемување на транспарентноста и зајакнување на правната предвидливост.

Заедничкиот придонес на авторките беше насочен кон претставување на Северна Македонија како пример на мала транзициска економија во која формалната правна и институционална рамка постои, но клучниот предизвик останува нејзината практична примена. Главната порака од учеството беше дека економиите подготвени за иднината не зависат само од дигитализација, иновации и претприемништво, туку и од кредибилни институции, владеење на правото, фер конкуренција, правна сигурност и ефикасна јавна администрација.

Учеството на ISCBE 2026 претставуваше значајна можност за меѓународна академска размена, промоција на истражувачката работа на Центарот за стратегиски истражувања „Ксенте Богоев“ при МАНУ, како и за воспоставување и продлабочување на професионални контакти со истражувачи и институции од пошироката европска и меѓународна академска заедница.